User talk:Lasha-george/sandbox
Appearance
![]() | This page was nominated for deletion on 11 April 2023. The result of the discussion was speedy keep. |
ყოვლადწმიდა ღვთისმშობელი | |
---|---|
![]() | |
Born | 8 (21) სექტემბერი, ძვ. წ. 16 |
Died | 15 (28) აგვისტო, 57[2] (72 წლის)[3] |
Spouse | იოსები |
Children | იესო |
Parent | იოაკიმე და ანა |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/93/SaintNinoCross.jpg)
-
ოთხნაწილიანი ხატი.
-
ქრისტეს ჯვარცმა[a], ვისოკი-დეჩანის მონასტერი.
-
იესოს წმინდა სახე ტურინის სუდარიდან (1909).
საქართველოს ეკლესიის მამამთავართა სია
[edit]ნინო[6] | |
---|---|
![]() წმინდა ნინო. ფრესკა წალენჯიხის საკათედრო ტაძრიდან, საქართველო. | |
Born | ~. 289[b] კოლასე (თანამედროვე ხონაზი, დენიზლი, თურქეთი) |
Died | 14 იანვარი, 338[c] ბოდბე, კახეთი (თანამედროვე საქართველო) |
Venerated in | აღმოსავლეთის მართლმადიდებელი ეკლესია, თეოლოგია და ეკლესიოლოგია, კათოლიკური ეკლესია |
Major shrine | ბოდბის მონასტერი |
Feast | 14 იანვარი (კათოლიკური ეკლესია) 14 (27) იანვარი (მართლმადიდებლური ეკლესია) |
Attributes | ჯვარი ვაზისა |
Patronage | საქართველო |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Sabinin._Glory_of_Iveria.jpg/260px-Sabinin._Glory_of_Iveria.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Queen_Nana_and_King_Miriani._Fresco._Samtavro%2C_Mtskheta..jpg/260px-Queen_Nana_and_King_Miriani._Fresco._Samtavro%2C_Mtskheta..jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Svetitskhoveli_Cathedral_Sidonia.jpg/260px-Svetitskhoveli_Cathedral_Sidonia.jpg)
მთავარეპისკოპოსნი
[edit]- 325–335 წწ. წმიდა ნინო განმანათლებლის[11] მოსვლა, ქართლის მონათვლა და ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება. „პირველი სვეტიცხოვლის“ აგება.
- იოანე I (335–363)
- იაკობი (363–375)
- იობი (375–390), სომეხთა ნერსე კათოლიკოზის ყოფილი დიაკონი
- ელია (390–400)
- სვიმეონ I (400–410)
- მოსე (410–425)
- იონა (425–429)
- იერემია (429–433)
- გრიგოლ I (434)
- ბასილი I (434–436)
- მობიდანი (მთავარი მოგვი ანუ „მობედან-მობედი“ – გლონოქორ)[e] (436–448), ნათესავით სპარსი.
- იოველ I (448–452)
- მიქელ I (452–467), ვახტანგ გორგასალს კბილები რომ ჩაამტვრევია
კათოლიკოს-მთავარეპისკოპოსნი
[edit]- პეტრე I (467–474)
- 470–480 წწ. სვეტიცხოვლის „მეორე აღმშენებლობა“.
- სამოელ I (474–502)
- გაბრიელ I (502–510)
- თავფეჩაღ I (510–516)
- ჩირმაგი (ჩიღირმანე) (516–523)
- საბა I (პირველი ქართველი კათოლიკოსი) (523–552), არჩეული მცხეთაში პირველად ქართველთაგანი.
- ევლავი (533–544)
- სამოელ II (544–553)
- მაკარი (553–569)
- სვიმონ II (569–575)
- სამოელ III (575–582)
- სამოელ IV (582–591)
- ბართლომე (591–595)
- კირიონ I (595–610). ამის დროს მოხდა სომეხ-ქართველთა რელიგიური განხეთქილება.
- იონა II (610–619)
- ბაბილა (619–629). ამან თბილისში ააგო ანჩისხატის ტაძარი.
- თაბორი (629–634)
- სამოელ V (634–640)
- ევნონი (640–649)
- თავფეჩაღ II (649–664)
- ევლალე (664–668)
- იოველ II (668–670)
- სამოელ VI (670–677)
- გიორგი I (677–678)
- კირიონ II (678–683)
- იზიდ-ბოზიდი (683–685)
- თეოდორე I (თეოდოსი) (685–689)
- პეტრე (სვიმონ) II (689–720) (ცოლოსანი 647–720 წწ.)[f]
- თალალე (720–731)
- მამაჲ (731–744)
- იოანე III (744–760), ანტიოქიაში უკანასკნელად ნაკურთხი.
- გრიგოლ II (760–767)
- სარმეანე (767–774)
- მიქელ II (774–780)
- სამოელ VII (780–790); წმ. აბოს ცხოვრების აღწერის ინიციატორი.
- კირილე (791–802)
- გრიგოლ III (802–814)
- სამოელ VIII (814–826)
- გიორგი II (826–838)
- გაბრიელ II (838–860). ამის დროს, 843–859 წწ. ეფრემ მაწყვერელ ეპისკოპოსის მეცადინეობით მირონის კურთხევა ქართლს განაწესა.
- არსენ I (860–887)
- ევსუქი (887–908)
- კლიმენტოს (908–914)
- ბასილი II (914–930)
- მიქელ III (930–944)
- დავით I (944–955)
- არსენ II (955–980). ქართველი წმინდანების ცხოვრების აღმწერი.
- ოქროპირ (იოანე) I (980–1001)
- სვიმონ III (1001–1012)
- 1010–1029 წწ. – სვეტიცხოვლის „მესამე აღმშენებლობა“. ხუროთმოძღვარი არსუკისძე.
-
სვეტიცხოვლის გეგმა.
-
სვეტიცხოვლის გარე ფასადის გეგმა.
-
მცხეთა, სვეტიცხოველი. სიგანეზე განაკვეთი აღმოსავლეთისაკენ. დაზომილი და შესრულებული ხუროთმოძღვრების ლ. რჩეულიშვილისა და ნ. ჩუბინაშვილის მიერ ხურ. ნ. სევეროვის ხელმძღვანელობით.
-
სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი.
-
სვეტიცხოვლის ჩრდილოეთ ფასადზე, მთავარი სარკმლის ზემოთ არსუკისძის გონიოიანი ხელის რელიეფი წარწერით: „ჴელი მონისა არსუკისძისაჲ“.
კათოლიკოს-პატრიარქები
[edit]საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები და მისი წინამორბედები საქართველოს სამეფოში 1010 წლიდან ატარებდნენ სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ტიტულს, გარდა 1811-დან 1917 წლამდე პერიოდისა, როდესაც ეკლესია დაქვემდებარებულ იქნა რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას რუსეთის კოლონიური პოლიტიკის ფარგლებში.
საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურისადმი მიმართვის მიმდინარე სტილი შემდეგნაირია:
“ | უწმიდესი და უნეტარესი, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მთავარეპისკოპოსი მცხეთა-თბილისისა და მიტროპოლიტი ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის. | ” |
- მელქისედეკ I (1012–1030, 1039–1045), სვეტიცხოვლის გამამშვენიერებელ-აღმდგენელი.
- ოქროპირ (იოანე) II (1031–1039, 1045–1049)
- ექვთიმე I (1049–1055)
- გიორგი III ტაოელი (1055–1065)
- გაბრიელ III საფარელი (1065–1080)
- დიმიტრი (1080–1090)
- ბასილი III კარიჭისძე (1090–1100)
- იოანე IV საფარელი (1100–1142), რუისურბნისის საეკლესიო კრების თავმჯდომარე.
- სვიმეონ IV გულაბერიძე (1142–1146)
- საბა II (1146–1150)
- ნიკოლოზ I გულაბერიძე (1150–1178). ძმისწული სვიმეონისა. 1150–1178, სვეტიცხოველის სვინაქსარის აღმწერელი.
- მიქელ IV მირიანეს ძე (1178–1186), თამარის მეფედ მაკურთხეველი.
- თეოდორე II მირიანეს ძე (1186–1206)
- ბასილი IV (1206–1208)
- იოანე V (1208–1210), „ანგელოზთა სწორი“.
- ეპიფანე (1210–1220)[g]
- ექვთიმე II (1220–1222)
- არსენი III (1222–1225)
- გიორგი IV (1225–1230)
- არსენი IV ბულმაისისძე (1230–1240)
- ნიკოლოზ II (1240–1280), მეფე დიმიტრი თავდადებულის თანამედროვე.
- აბრამ I (1280–1310)
- ექვთიმე III (1310–1325)
- მიქელ V (1325–1330)
- ბასილი V (1330–1350), მეფე გიორგი ბრწყინვალის თანამედროვე.
- დოროთეოზ I (1350–1356)
- შიო I (1356–1364)
- ნიკოლოზ III (1364–1380)
- გიორგი V (1380–1397)
- ელიოზ გობირახისძე (1399–1411), თემურლენგის შემოსევათა მოწამე.
- მიქელ VI (1411–1426)
- დავით II (1426–1430)
- თეოდორე III (1430–1435)
- 1431 წ. – სვეტიცხოვლის „ახლადშენების“ დასასრულის კურთხევა.
- დავით III გობელაძე (1435–1439, 1443–1459)
- შიო II (1440–1443)
- მარკოზ (1460–1466)
- დავით IV (1466–1479)
- ევაგრე (1480–1492, 1500–1503)
- აბრამ II აბალაკი (1492–1497)
- ეფრემ I (1497–1500)
- დოროთეოს II (1503–1510, 1511–1516)
- დიონისე (1510–1511)
- ბასილი VI (1517–1528)
- მალაქია (1528–1538)
- მელქისედეკ II ბაგრატიონი (1538–1541)
- გერმანე (1541–1547)
- სვიმონ V (1547–1550)
- ზებედე I (1550–1557)
- ნიკოლოზ IV ბარათაშვილი (1562–1584)
- ნიკოლოზ V (1584–1591)
- დოროთეოს III (1592–1599)
- დომენტი I (1599–1603)
- ზებედე II (1603–1610)
- იოანე VI ავალიშვილი (1610–1613)
- ქრისტეფორე I (1616–1622)[h]
- ზაქარია ჯორჯაძე (1623–1630)
- ევდემოზ I დიასამიძე (1630–1637); როსტომ მეფემ მუსლიმანობის წინააღმდეგობისათვის კლდეზე გადააგდებინა.
- ქრისტეფორე II ურდუბეგის ძე ამილახორი (1638–1660)
- დომენტი II ქაიხოსროს ძე, მუხრანბატონი (1660–1676). ამან განაახლა და სამრეკლო აუშენა ანჩისხატის ეკლესიას და სოფელ ჭალიდან გადმოასვენა მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატი – პირი ღვთისა.
- ნიკოლოზ VI იოთამის ძე ამილახორის შვილი (1678–1688, 1691–1696) (მოადგილე კათოლიკოსისა). წინარეხის მაღალაანთ ეკლესიის განმაახლებელი.
- იოანე VII დიასამიძე (1688–1691, 1696–1700)
- ევდემოზ II დიასამიძე (1701–1705)
- დომენტი III, ლეონ ბატონიშვილის ძე (1705–1725, 1739–1741). ამან, 1725 წ. 21 თებ.–1739 წ. 27 დეკ-მდე, 14 წელიწადი ოსმალეთის ტყვეობაში გაატარა. ქართველ წმიდანთა ცხოვრება შეადგინა.
- ბესარიონ ორბელიანი (ორბელიშვილი) (1725–1737); „გრდემლის“ ავტორი.
- კირილე (1737–1739)
- ნიკოლოზ VII ხერხეულიძე (1741–1744). მოკლა ტარიელ თაზიშვილმა.
- ანტონ I დიდი, იესე მეფის ძე (1744–1755, 1764–1788). ფილოსოფოს-მენციერი.
- იოსებ ჯანდიერი (1755–1764)
- ანტონ II, ერეკლე მეფის ძე (1788–1811), გარდაიცვალა 1827 წ. 21 დეკემბერს, ნიჟნი ნოვგოროდში
- 1811 წ. – რუსული საიმპერიო ხელისუფლება აუქმებს საქართველოს ეკლესიის მრავალსაუკუნოვან ავტოკეფალიას და უმორჩილებს მას რუსეთის უმაღლეს სინოდს. კათოლიკოსი ანტონ II ნიჟნი ნოვგოროდს გადაასახლეს. ამიერიდან ქართულ ეკლესიას განაგებენ რუსი ეკზარხოსები.[14]
| |||
1. | ![]() |
მიტროპოლიტი ვარლამი (ერისთავი) | 8 ივლისი, 1811–14 მაისი, 1817 |
2. | ![]() |
მიტროპოლიტი თეოფილაქტე (რუსანოვი) | 14 მაისი, 1817–19 ივლისი, 1821 |
3. | ![]() |
მიტროპოლიტი იონა (ვასილევსკი) | 1 ოქტომბერი, 1821–5 მარტი, 1832 |
4. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი[III] მოსე (ბოგდანოვ-პლატონოვი) | 12 მარტი, 1832–13 ივლისი, 1834 |
5. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ევგენი (ბაჟანოვი) | 1 სექტემბერი, 1834–12 ნოემბერი, 1844 |
6. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ისიდორე (ნიკოლსკი) | 12 ნოემბერი, 1844–1 მარტი, 1858 |
7. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ევსევი (ილინსკი) | 1 მარტი, 1858–8 დეკემბერი, 1877 |
8. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი იოანიკე (რუდნევი) | 8 დეკემბერი, 1877–27 ივნისი, 1882 |
9. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი პავლე (ლებედევი) | 16 ივლისი, 1882–29 სექტემბერი, 1887 |
10. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი პალადი (რაევი) | 29 სექტემბერი, 1887–18 ოქტომბერი, 1892 |
11. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ვლადიმერი (ბოგოიავლენსკი) | 18 ოქტომბერი, 1892–21 თებერვალი, 1898 |
12. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ფლაბიანე (გოროდეცკი) | 21 თებერვალი, 1898–10 ნოემბერი, 1901 |
13. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ალექსი I (ოპოცკი) | 10 ნოემბერი, 1901–1 ივლისი, 1905 |
14. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ნიკოლოზი (ნალიმოვი) | 1 ივლისი, 1905–9 ივნისი, 1906 |
15. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ნიკონი (სოფიისკი) | 9 ივნისი, 1906–28 მაისი, 1908 |
16. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ინოკენტი (ბელიაევი) | 7 დეკემბერი, 1909–9 სექტემბერი, 1913 |
17. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი ალექსი II (მოლჩანოვი) | 4 ოქტომბერი, 1913–20 მაისი, 1914 |
18. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი პიტირიმე (ოკნოვი) | 26 ივნისი, 1914–23 ნოემბერი, 1915 |
19. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი პლატონი (როჟდესტვენსკი) | 5 დეკემბერი, 1915–13 აგვისტო, 1917 |
კავკასიის ეგზარქოსები (1917–1920) | |||
---|---|---|---|
1. | ![]() |
არქიეპისკოპოსი პლატონი (როჟდესტვენსკი) | 13 აგვისტო, 1917–22 თებერვალი, 1918 |
2. | ![]() |
მიტროპოლიტი კირილე (სმირნოვი) | 1 აპრილი, 1918–8 აპრილი, 1920 |
სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები (1917 წლიდან)
[edit]ილია II | |
---|---|
უწმიდესი და უნეტარესი, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი და ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი | |
![]() ილია II 2004 წელს. | |
Church | საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია |
Installed | 25 დეკემბერი, 1977 |
Term ended | მოქმედი |
Predecessor | დავით V |
Personal details | |
Born | ირაკლი ღუდუშაური-შიოლაშვილი 4 იანვარი, 1933 |
Nationality | ქართველი |
Denomination | აღმოსავლეთის მართლმადიდებელი ეკლესია |
Occupation | კათოლიკოს-პატრიარქი |
Profession | თეოლოგი |
Alma mater | მოსკოვის სასულიერო აკადემია |
Signature | ![]() |
| |||
132. | ![]() |
კირიონ III (საძაგლიშვილი) | 1 ოქტომბერი, 1917–26 ივნისი, 1918 |
133. | ![]() |
ლეონიდე (ოქროპირიძე) | 28 ნოემბერი, 1918–11 ივნისი, 1921 |
134. | ![]() |
ამბროსი (ხელაია) | 14 ოქტომბერი, 1921–29 მარტი, 1927 |
135. | ![]() |
ქრისტეფორე III (ციცქიშვილი) | 21 ივნისი, 1927–10 იანვარი, 1932 |
136. | ![]() |
კალისტრატე (ცინცაძე) | 21 ივნისი, 1932–3 თებერვალი, 1952 |
137. | ![]() |
მელქისედეკ III (ფხალაძე) | 5 აპრილი, 1952–10 იანვარი, 1960 |
138. | ![]() |
ეფრემ II (სიდამონიძე) | 21 თებერვალი, 1960–7 აპრილი, 1972 |
139. | ![]() |
დავით V (დევდარიანი) | 1 ივლისი, 1972–9 ნოემბერი, 1977 |
140. | ![]() |
ილია II (ღუდუშაური-შიოლაშვილი) | 25 დეკემბერი, 1977–მოქმედი |
იხილეთ აგრეთვე
[edit]ქართლის (მცხეთის) ეპისკოპოსები და კათოლიკოსები[18]
ეპისკოპოსები: | ||
• იოანე | (დაახლ. მეოთხე ს.-ის 20-60-იანი წწ.) | |
• იაკობი | (დაახლ. მეოთხე ს.-ის 60-70-იან წწ.) | |
• იობი | (დაახლ. მეოთხე ს.-ის 70-90-იან წწ.) | |
• ელია | (დაახლ. მეოთხე ს.-ის 90-იანი წლებიდან მეხუთე ს.-ის დასაწყისამდე) | |
• სიმონ I | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის დასაწყისი-20-იან წლები) | |
• მოსე | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 20-იან წლებში) | |
• იონა | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 20-იან წლებში) | |
• იერემია | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 20-იანი წლების ბოლოს) | |
• გრიგოლ I | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 20-30-იან წლებში) | |
• ბასილ I | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 30-იან წლებში) | |
• მობიდანი | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 30-იანი წლების ბოლოს) | |
• იოველ I | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 40-იან წლებში) | |
• გლონოქორ | (დაახლ. მეხუთე ს.-ის 40-იანი წლების დასაწყისში) | |
• მიქაელ I | (მეხუთე საუკუნის 50-იანი წლებიდან 60-იანი წლების ბოლომდე) | |
კათოლიკოსები: | ||
• პეტრე I | (დაახლ. მეხუთე საუკუნის 60-იანი წლებიდან) | |
• სამოელ I | (მეექვსე საუკუნის დასაწყისში) | |
• გაბრიელ I | (დაახლ. 505-507 წწ.) | |
• თავფაჩაგ (თავფეჩაღ) I | (დაახლ. მეექვსე ს.-ის 10-იან წლებში) | |
• ჩიმაგა (ჩერმაგ) I | (დაახლ. მეექვსე ს.-ის 10-იანი წლების მეორე ნახევრიდან 20-იან წლებამდე) | |
• საბა (დასაბია) I | (დაახლ. მეექვსე ს.-ის 20-30-იან წლებში) | |
• ევლალე (ევლათი, ევლავიოს) I | (მეექვსე ს.-ის 30-იან წლებში) | |
• მაკარი | (დაახლ. მეექვსე ს.-ის 30-იანი წლების ბოლოს) | |
• სამოელ II | (დაახლ. მეექვსე ს.-ის 40-60-იან წლებში) | |
• სიმონ II (სვიმონ-პეტრე) | (დაახლ. მეექვსე ს.-ის 60-70-იან წლებში) | |
• სამოელ III | (დაახლ. 575-582 წწ.) | |
• სამოელ IV | (დაახლ. მეექვსე ს.-ის 80-90-იან წლებში) | |
• ბართლომე | (მეექვსე ს.-ის 90-იან წლების ბოლოს) | |
• კირიონ (კირონ) I | (დაახლ. 599-614/16 წწ.) | |
• იოანე II | (დაახლ. მეშვიდე ს.-ის 20-იანი წლების ბოლოს) | |
• ბაბილა | (დაახლ. მეშვიდე ს.-ის 30-იანი წლების დასაწყისში) | |
• თაბორი | (დაახლ. მეშვიდე ს.-ის 30-იან წლებში) | |
• სამოელ V | (დაახლ. მეშვიდე ს.-ის 30-იანი წლების ბოლოს – 40-იანი წლების დასაწყისში) | |
• ევნონ | (დაახლ. მეშვიდე ს.-ის 40-იანი წლებში) | |
• თავფაჩაგ II | (დაახლ. მეშვიდე ს.-ის 50–60-იან წლებში) | |
• ევლალე II | (დაახლ. 664-668 წწ.) | |
• იოველ II | (დაახლ. 668-670 წწ.) | |
• სამოელ VI | (დაახლ. 670-677 წწ.) | |
• გიორგი I | (დაახლ. 677-678 წწ.) | |
• კირიონ II | (დაახლ. 678-683 წწ.) | |
• იზიდ-ბოზიდი | (დაახლ. 683-685 წწ.) | |
• თეოდორე I | (დაახლ. 685-689 წწ.) | |
• პეტრე II | (დაახლ. 689-720 წწ.) | |
• მამაჲ | (დაახლ. 720-744 წწ.) | |
• იოანე III | (მერვე საუკუნის 40-60-იან წლებში) | |
• გრიგოლ II | (დაახლ. 760-767 წწ.) | |
• კლემენტოსი | (მერვე საუკუნის 70-იან წლებში) | |
• სარმეანე | (მერვე საუკუნის 70-იან წლებში) | |
• თალალე | (მერვე საუკუნის 70-იანი წლების ბოლოს) | |
• მიქელ II | (დაახლ. 774-780 წწ.) | |
• სამოელ VII | (დაახლ. 780-784 წწ.) | |
• კირილე I | (დაახლ. 781-802 წწ.) | |
• გრიგოლ III | (დაახლ. 802-814 წწ.) | |
• სამოელ VIII | (დაახლ. 814-826 წწ.) | |
• გიორგი II | (დაახლ. 826-838 წწ.) | |
• გაბრიელ II | (დაახლ. მეცხრე ს.-ის 30-50-იანი წწ.) | |
• ილარიონი | (დაახლ. მეცხრე ს.-ის 50-იანი წლების ბოლოს) | |
• არსენ I დიდი (საფარელი) | (დაახლ. 860-887 წწ.) | |
• ევსუქი | (დაახლ. 887-914 წწ.) | |
• ბასილ II | (დაახლ. 914-930 წწ.) | |
• მიქელ III | (დაახლ. 930-947 წწ.) | |
• დავით I | (დაახლ. 947-955 წწ.) | |
• არსენ II | (დაახლ. 955-980 წწ.) |
დანართები[19]
|
|
|
|
|
|
|
|
• კირიონ III (საძაგლიშვილი) | (1917–1918) | |
• ლეონიდე (ოქროპირიძე) | (1919–1921) | |
• ამბროსი (ხელაია) | (1921–1927) | |
• ქრისტეფორე III (ციცქშვილი) | (1927–1932) | |
• კალისტრატე (ცინცაძე) | (1932–1952) | |
• მელქისედეკ III (ფხალაძე) | (1952–1960) | |
• ეფრემ II (სიდამონიძე) | (1960–1972) | |
• დავით VI (დევდარიანი) | (1972–1977) | |
• ილია II (შიოლაშვილი) | (1977 წლიდან) |
შენიშვნების სია
[edit]- ^ a b c d e f და დაიპყრა ადერკიმ ყოველი საქართველო და შეირთო ასული სომეხთა მეფისა. ხოლო ამის მეფობისა პირველსა წელსა იშვა უფალი ჩვენი იესო ქრისტე და მოვიდა ამბავი, ვითარ შევიდნენ სპარსნი იერუსალიმს მოტყვენვად და შეწუხდნენ ურიანი მცხეთელნი; არამედ კვალად მოვიდა ამბავი არა მოტყვენვად, არამედ ყრმისა ახალშობილისა თაყვანისცემად. შემდგომად მეოცდაათესა წელსა მოითხოეს მცხეთელთა ურიათა იერუსალიმითგან განკითხვისა და ჯვარ-ცმისათვის იესოს ქრისტესა. ხოლო წარვიდნენ ელიოზ მცხეთელი და ლონგინოს კარსნელი ურიანი და ამათ მოიღეს კვართი უფლისა მცხეთას. და კვალად ოცდა-მეთვრამეტესა წელსა მოვიდნენ მოციქულნი ანდრია პირველწოდებული და სვიმონ კანანელი. ანდრიამ მოაქცივნა მეგრელნი და წარვიდა. ხოლო სვიმონ მოკვდა მუნ და დაფლეს ნიკოფსიას. ჰსცნა რა ადერკიმ, შერისხნა ერისთავსა კლარჯეთისასა მშვიდობით განტევებისათვის ანდრიასსა.[5]
- ^ წმ. ნინომ, ჯერ ისევ 14 წლის ყრმამ, გადასწყვიტა წამოსულიყო ქართლში ქრისტეს სარწმუნოების საქადაგებლად.[7]
- ^ და შეჰვედრა სული თჳსი ჴელთა ღმრთისათა ქართლს მოსლვითგან მისით ოცდამეხუთმეტესა წელსა და ქრისტჱეს ამაღლებიდგან სამას ოცდათურამეტსა წელსა, დასაბამითგან ხუთ ათას რვაას ოცდათურამეტსა წელსა.[8]
- ^ მაცხოვარი ჩვენი იესო ქრისტე, ღვთისმეტყველთა თანახმად, ამაღლდა 30 წლის 18 მაისს, ხუთშაბათს.[10]
- ^ ამაზე იხილე დავ. ქარიჭაშვილის წერილი: „ვინ იყო მობიდან ეპისკოპოსი“ („მოამბე“ 1901 წ. № III, გვ. 1–15)[12]
- ^ თავფეჩაღ მეორიდან ამ პეტრემდე კათოლიკოზები ცოლოსანნი ყოფილან.
- ^ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1210-1220 წლებში. 1218 წელს მისივე შედგენილი ანისის ხუცესთა სარგოს განწესების წიგნი და თვით ანისის ქართველ მართლმადიდებელთა ეკლესიის წარწერა გვამცნობს, რომ ეპიფანემ პირადად მოიარა და აკურთხა ანისის ეკლესიები. მოაწესრიგა ანელ სასულიერო პირების და ანისის მართლმადიდებელ მრევლს შორის დაწყებული დავა, რომელიც წარმოიშვა საეკლესიო საიდუმლოებათა (ნათლისღება, ჯვრისწერა) აღსრულებისათვის დაწესებული გადიდებული გადასახადის გამო. პატრიარქმა დაგმო ანელ ხუცესთა საქციელი და შეამცირა გადასახდელის ოდენობა. ახალი ნიხრი რომ მტკიცედ დაეცვათ, მან ანისის მართლმადიდებელი ეკლესიის კედელზე სათანადო ბრძანება ამოაკვეთინა (იხ. ანისის ქართული წარწერა 1218). მასვე დაუკვეთია და სვეტიცხოვლისათვის შეუწირავს ძვირფასი ქვებით შემკული სახარება, რომლის ყდაზეც გამოხატულია თვით პატრიარქი ეპიფანე. თანმხლებ წარწერაზე კი მოხსენიებულია მისი ღვაწლი.[13]
- ^ ქრისტეფორე I-დან (1616 წ.) სია დაზუსტებულია ქართულ სამეცნიერო ლიტერატურაში უკანასკნელ ხანს გამოვლინებული მასალების მიხედვით.
- ^ ევსტათი, კათოლიკოს-პატრიარქი, რომელიც მოიხსენიება ნიკორწმინდის ხელნაწერის კათოლიკოსთა სიაში.
- ^ 1814 წლის 30 აგვისტოდან მის გამგებლობაში დასავლეთ საქართველოც გადავიდა.
- ^ (დასაფლავებულია ბოდბეს მონასტერში).
- ^ (დასაფლავებულია თბილისში სიონის საკათედრო ტაძარში).
- ^ (გადაიყვანეს კიევის მიტროპოლიტად).
- ^ შემდგომში მოსკოვის მიტროპოლიტი.
- ^ (გადაიყვანეს ს. პეტერბურგის მიტროპოლიტად).
- ^ (დანიშნეს მოსკოვის მიტროპოლიტად).
- ^ (შემდგომში კიევის მიტროპოლიტი).
- ^ (მოკლეს თბილისში; შემდგომში ეგზარქოსის მოვალეობას დროებით ბაქოს ეპისკოპოსი გრიგოლი (ვახნინი) ასრულებდა).
- ^ (გარდაიცვალა თბილისში).
- ^ (გადაიყვანეს პეტერბურგის მიტროპოლიტად).
- ^ (საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენასთან დაკავშირებით უფლებამოსილება შეუწყდა).
- ^ აქ მოტანილია შეჯერებული და დაზუსტებული მონაცემები. გარკვეული შეუსაბამობები ქრონოლოგიაში, რომლებიც ადრე გამოქვეყნებულ ჩვენს შრომებშიაც გვხვდება, წყაროებსა და ლიტერატურაში არსებული განსხვავებული ცნობების გამოყენებით იყო განპირობებული.
- ^ დაინიშნა 1857 წლის 7 ოქტომბერს (მანამდე ეპარქიას დროებით არქიმანდრიტი ალექსანდრე ოქროპირიძე მართავდა); 1859 წლის 16 ნოემბერს გერონტი სამეგრელოს ეპისკოპოსად დაამტკიცეს, მაგრამ 1862 წლის 4 მარტამდე აფხაზეთის ეპარქიის მმართველადაც რჩებოდა.
- ^ 1861 წლის 21 ნოემბერს დაინიშნა და 1862 წლის 4 მარტს იკურთხა; 1868 წლის ივნისიდან ეპარქიას არ მართავდა, თუმცა თანამდებობაზე 1869 წლის 30 მაისამდე რჩებოდა.
- ^ 1868 წლის ივნისიდან ეპარქიის დროებითი მმართველი, 1869 წლის 30 მაისიდან 1886 წლის 28 დეკემბრამდე — მმართველი; თანამდებობაზე ფაქტობრივად 1887 წ. 15 თებერვლამდე რჩებოდა.
- ^ დაინიშნა 1886 წ. 29 ნოემბერს, იკურთხა იმავე წლის 28 დეკემბერს; 1889 წლის 31 მარტს ახალ ათონში გარდაიცვალა, დაკრძალულია იქვე.
- ^ დაინიშნა 1889 წლის 24 მაისს; 1891 წლის 12 თებერვალს გარდაიცვალა, დაკრძალულია სოხუმის საკათედრო ტაძარში.
- ^ 1919 წლის 11 სექტემბრიდან ეპარქიის დროებითი მმართველი; 1919 წლის 7 ოქტომბრის საეკლესიო კრებამ ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტად აირჩია, რაც სრულიად საქართველოს საკოთოლიკოსო საბჭომ იმავე წლის 28 ოქტომბერს დაამტკიცა. თანამდებობა 1921 წლის 14 ოქტომბერს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად კურთხევასთან დაკავშირებით დატოვა.
სქოლიო
[edit]- ^ პანტოკრატორი
Etym. ბერძ.pan „ყველაფერი“ + ნაწარმოები ფორმა სიტყვისა krátos „ძალაუფლება“; აღნიშნავს „ყოვლისშემძლეს“
It. Pantocratore.[4] - ^ ტიბურიუმი
Etym. შუა საუკ. ლათ. tiburium, შესაძლოა სიტყვა წარმოიქმნა ტერმინის ciborium, „სანაწილე“, ანალოგიით
It. Tiburio
მრგვალი ან მრავალკუთხა ფორმის გარეგანი არქიტექტურული სტრუქტურა, რომელიც ეკლესიის გუმბათს აგვირგვინებს.[9] - ^ არქიეპისკოპოსი
Gk. archiepiskopos
მღვდელმთავარი, ხარისხით ეპისკოპოსზე მაღალი და მიტროპოლიტზე დაბალი; მთავარეპისკოპოსი.[16]
ცნობარი
[edit]- ^ გადმოცემა ივერიის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხატის შესახებ. www.orthodoxy.ge: „ივერიის ღმრთისმშობლის ხატი“, თბილისი, 1999 წ.
- ^ „The lives of the saints“, Volume I, Tbilisi, 2001.
- ^ According to Epiphanius of Salamis and George Kedrenos
- ^ ქრისტიანობის ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
- ^ ვახუშტი „საქართველოს ისტორია“, გამოცემა გ. დ. ქართველიშვილისა. განმარტებული და შევსებული ახლად შეძენილის არხეოლოგიურისა და ისტორიულის ცნობებით დ. ზ. ბაქრაძის მიერ. ნაწილი პირველი ძველი საქართველოს საზოგადო ქარტიით. ტფილისი, 1885. გვ. 44, 45. მეფე ადერკი (2 ქრ. წინ და 55 წ. ქრ. შემდეგ.)
- ^ უცხოური (ბერძნული–ლათინური), სომხური და ქართული წყაროები წმინდა ნინოს შესახებ (გელასი კესარიელი (IV ს), სოკრატე (IV-V სს), თეოდორიტე კვირელი (IV-V სს), სოზომენე (V ს), რუფინუსი (IV-V სს), მოვსეს ხორენაცი (V ს), ლეონტი მროველი (VIII-XI სს), მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. საქართველოს საპატრიარქოს რეალური ისტორიის დამდგენი მუდმივმოქმედი კომისია. სერია: საქართველოს ეკლესიის ისტორიის წყაროები. თბილისი, 2011.
- ^ მ. გ. ჯანაშვილი 1906, p. 156.
- ^ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ ახლადაღმოჩენილი სინური რედაქციები. დაიბეჭდა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II ლოცვა-კურთხევით. თბილისი, 2007. ISBN 978-99940-69-18-7. გვ. 16. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
- ^ ტიბურიუმი. ქრისტიანობის ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
- ^ მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე „საქართველოს მეფეთა ისტორია ფარნავაზიდან სოლომონ II-ის ჩათვლით“. ყველა მეფის ისტორია ერთ წიგნში. გამომცემლობა „გუმბათი“. თბილისი, 2015. გვ. 28.
- ^ ივან სიდოროვიჩ იჟაკევიჩი 1912.
- ^ ს. რ. გორგაძე „წერილები საქართველოს ისტორიიდან“, ნაწილი მეორე. გვ. 90, შენიშვნა 52.
- ^ ენციკლოპედია „საქართველო“, თბ. 2014, ტ. III, გვ. 29.
- ^ გუბაზ სანიკიძე, ლევან სანიკიძე 1992, pp. 6–56.
- ^ ბორისი ნიჩიპეროვიჩი „რუსული საეკლესიო მმართველობა საქართველოში XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში“. სამეცნიერო ხელმძღვანელი ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი სერგო ვარდოსანიძე. საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი. თბილისი, 2020.
- ^ არქიეპისკოპოსი. უცხო სიტყვათა ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
- ^ სვეტიცხოვლის ფრესკის ფრაგმენტი „ზოდიაქოს რკალი“, მღვდელი ბიძინა გუნია.
- ^ როინ მეტრეველი 2000, pp. 1–219.
- ^ როინ მეტრეველი 2010, pp. 51–161.
- ^ მეტრეველი, რ. გვ. 53-74
- ^ მეტრეველი, რ. გვ. 75-78
- ^ მეტრეველი, რ. გვ. 79-131
- ^ მეტრეველი, რ. გვ. 132-149
- ^ წმინდა მღვდელმთავარი გაბრიელი (ქიქოძე) და აფხაზეთი. კრებული შეადგინა, გამოკვლევა და კომენტარები დაურთო ჯემალ გამახარიამ. თბილისი, 2007. გვ. 559, 560
- ^ წმინდა მღვდელმთავარი გაბრიელი (ქიქოძე) და აფხაზეთი. კრებული შეადგინა, გამოკვლევა და კომენტარები დაურთო ჯემალ გამახარიამ. თბილისი, 2007. გვ. 561, 562.
- ^ მეტრეველი, რ. გვ. 150-161
წყაროები
[edit]- ჯანაშვილი, მ. გ. (1906). საქართველოს ისტორია უძველეს დროითგან 985 წლ. ქრ. შ. ტფილისი: გამომცემლობა ელექტრონითმბეჭდავი ამხ. „შრომა“, მიხეილის პრ. № 65.
- იჟაკევიჩი, ივან სიდოროვიჩ (1912). ქართველთა განმანათლებელი, მოციქულთა სწორი ნინო.
- სანიკიძე, გუბაზ; სანიკიძე, ლევან (1992). უბის ისტორია 2, ქართული ქრონოგრაფია (მნიშვნელოვან თარიღთა ნუსხა). თბილისი: გამომცემლობა „სამშობლო“.
- მეტრეველი, როინ (2000). საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები. თბილისი: გამომცემლობა „ნეკერი“. pp. 1–219. ISBN 9992858206.
- თსუ ბიბლიოთეკის კატალოგი: საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები / რედაქტორი: როინ მეტრეველი.
- მეტრეველი, როინ (2010). საქართველოს მეფეები და პატრიარქები. თბილისი: გამომცემლობა „არტანუჯი“. ISBN 978-9941-421-21-1.